BİR ŞEF, BİR MUTFAK, BİR CAN
- 4 min read
- 135 reads
- 6 comments
- 5 shares
Gastronomiden Yaşama – Atıktan Değere, Değerden Yaşama
Gastronominin vicdanı, israfın ötesinde başlar…
Bir mutfağa girdiğimizde yalnızca yemeklerin kokusunu, tencerelerin sesini ve şeflerin telaşını görmeyiz. Aynı zamanda her gün ortaya çıkan büyük bir gıda döngüsüne de tanıklık ederiz. Hazırlanan yemekler, temizlenen sebzeler, meyve kabukları, üretim fazlaları ve servis sonunda geriye kalanlar…
Peki bütün bunların ne kadarı gerçekten atık? Ne kadarı yeniden değerlendirilebilir? Ve en önemlisi, mutfaklarımızda çöpe giden kaynakları doğaya ve diğer canlılara fayda sağlayacak bir sisteme dönüştürebilir miyiz?
Yıllardır mutfakların içinde olan bir şef olarak bu soruların üzerinde daha fazla düşünmemiz gerektiğine inanıyorum.
Çünkü gastronomi yalnızca tabağa konulan yemeğin sanatı değildir. Gastronomi aynı zamanda ürettiğimiz gıdaya, kullandığımız kaynaklara, doğaya ve yaşamı paylaştığımız canlılara karşı duyduğumuz sorumluluktur.
Mutfaklardan başlayan bir dönüşüm mümkün.
Restoranlar, oteller, yemekhaneler ve toplu yemek üretim tesisleri, gıda israfının önlenmesinde önemli bir role sahip. Bu işletmelerde ortaya çıkan gıda fazlalarının kaynağında ayrıştırılması, doğru yönetilmesi ve uygun yöntemlerle değerlendirilmesi gerekiyor.
Elbette her artan yemek hayvanlara verilemez. Özellikle tabak artıkları, bozulmuş gıdalar, soslu, tuzlu ve baharatlı yemekler hayvan sağlığı açısından risk oluşturabilir. Bu nedenle hayvan beslenmesi konusunda veteriner hekimlerin ve hayvan besleme uzmanlarının görüşleri esas alınmalıdır.
Ancak burada değerlendirebileceğimiz önemli bir alan bulunuyor.

Restoranlar, oteller, yemek üretim tesisleri ve belediyeler arasında kurulacak bir iş birliğiyle belirli gıda yan ürünleri mevzuata uygun biçimde toplanabilir ve yetkili tesislerde işlenerek hayvan yemine dönüştürülebilir.
Nitekim Tarım ve Orman Bakanlığının restoran ve yemekhane artıklarından gıda amaçlı olmayan hayvanlar için yem üretimine ilişkin düzenlemeleri de bu konuda önemli bir çerçeve sunuyor.
Bunun yanında hayvan beslenmesine uygun olmayan organik atıklar da kaderine terk edilmek zorunda değil. Uygun tesislerde kompost ve biyogaz üretimiyle yeniden değerlendirilebilir. Böylece hem çevresel yük azaltılır hem de atık olarak gördüğümüz kaynaklar ekonomiye kazandırılır.
Peki neden şefler bu dönüşümün öncülerinden biri olmasın?
Benim üzerinde durmak istediğim fikirlerden biri de tam burada başlıyor:
Bir Şef, Bir Mutfak, Bir Can.
Gastronomi meslek örgütleri, aşçılar dernekleri, restoranlar, oteller, belediyeler ve veteriner hekimler bir araya gelerek ortak bir sosyal sorumluluk projesi geliştirebilir.
Katılımcı işletmeler kendi gıda atığı yönetim protokollerini oluşturabilir. Mutfak çalışanlarına gıda güvenliği ve atık ayrıştırma eğitimleri verilebilir. Hayvan barınaklarının ihtiyaçları belirlenebilir. Uygun gıda yan ürünleri, yetkili tesisler aracılığıyla değerlendirilebilir.
Üstelik bütün bu çalışmalar ölçülebilir hâle getirilebilir. Ne kadar gıda israfı önlendi? Ne kadar organik atık geri kazanıldı? Kaç hayvanın beslenmesine dolaylı katkı sağlandı?
Bunların kayıt altına alınması, projenin sürdürülebilirliğini de güçlendirecektir.
Bir canı doyurmak kadar, ona barınak olmak da sorumluluğumuzdur
Sokak hayvanlarına karşı sorumluluğumuzun yalnızca yiyecek ve su sağlamakla sınırlı kalmaması gerektiğine inanıyorum. Özellikle sonbahar ve kış aylarında yağmurdan, rüzgârdan ve soğuktan korunabilecekleri güvenli barınma alanlarına da ihtiyaçları var. Bazen bir karton kutu, bazen uygun şekilde hazırlanmış küçük bir kulübe, bazen de korunaklı bir köşe onlar için hayati önem taşıyabilir.
Belediyeler, sivil toplum kuruluşları, restoranlar, oteller ve gönüllüler olarak küçük imkânlarımızı bir araya getirerek sokak hayvanları için barınma noktaları oluşturabiliriz. Herkesin büyük imkânlara sahip olması gerekmiyor; önemli olan elinden geleni yapması ve bu sorumluluğu paylaşmasıdır.
Unutmayalım; yaşatmak sadece doyurmak değil, aynı zamanda korumaktır.
Burada asıl hedefimiz yalnızca hayvanları beslemek değil; önce israfı önleyen, sonra kaynakları doğru değerlendiren ve bütün canlıların yaşam hakkını gözeten bir sistem kurmak olmalıdır.
Bir restoranın başarısı sadece kaç kişiye yemek çıkardığıyla ölçülmemeli. Ne kadar gıdayı israf etmediği, kaynaklarını nasıl yönettiği ve topluma ne kadar fayda sağladığıyla da değerlendirilmelidir.
Bu nedenle restoran sahiplerine, otel yöneticilerine, mutfak şeflerine, belediyelere ve gastronomi kuruluşlarına bir çağrıda bulunmak istiyorum:
Gelin, mutfaklarımızda yalnızca yemek üretmeyelim. İsrafı önleyen, doğayı koruyan, sokak hayvanlarının beslenmesine ve barınmasına katkı sağlayan, yaşamı destekleyen bir sistem de kuralım.
Çünkü bazen bir canlının hayatına dokunmak, mutfağımızda çöpe gitmesini önlediğimiz bir lokmayla; bazen de soğuktan korunabileceği küçük bir barınakla başlar.
Unutmayalım; iyi bir şef yalnızca lezzet üretmez. Kaynağa saygı duyar, emeği korur, israfı önler ve yaşamın değerini bilir.
Belki de artık mutfaklarımızda yeni bir anlayışın zamanı gelmiştir:
Tencereden sofraya, sofradan doğaya, doğadan yeniden yaşama…
Gastronomi Sanat Eğitim Kulübü ve Derneği Genel Sekreteri
Şef : Ahmet Metin YILDIRIM